Kroniek Oud-Winschoten
Geplaatst in Oud Winschoten
 
Halfjaarlijks tijdschrift over de geschiedenis van Winschoten – Jaargang 12 / 2009 / deel 23
 
Kroniek 1944
 
Gegevens voor de kroniek 1944 zijn qua kranten summier voor handen. Dit kwam mede door het niet meer verschijnen van de Winschoter Courant vanaf 1 januari 1944.
Vanaf 1 januari 1944 mocht nog wel de Nieuwe Winschoter Courant van Elema verschijnen, maar van deze krant is weinig in de archieven terug te vinden. In mijn eigen archief heb van de Nieuwe Winschoter Courant enkele kranten t/m oktober en zeventien vanaf november t/m december. Om toch de kroniek van 1944, tijdens de Tweede Wereldoorlog gestalte te geven, gebruik ik naast de gegevens van de Nieuwe Winschoter Courant diverse documenten uit 1944 en interviews van Winschoters (1994/1995). Deze heb ik gebruikt voor de expositie van 1995 in De Klinker, Winschoten 1940-1945.
 
 
Tweede Distributiestamkaart
 
In januari-februari 1944 voerden de Duitsers een nieuw systeem distributiestamkaart in. De Tweede Distributiestamkaart was alleen geldig in het eigen district en moest persoonlijk afgehaald worden in de plaats van inwoning. Op het persoonsbewijs werd een zegel geplakt (het A-zegel) dat correspondeerde met het zegel op de stamkaart (het B-zegel). De Duitsers bedachten dit nieuwe systeem, omdat in het laatst van 1943 er zoveel illegaal verkregen persoonsbewijzen, vervalste of gestolen bonkaarten in omloop waren gekomen, dat het oude systeem van stamkaart samen met het persoonsbewijs, dat iedere Nederlander boven de zestien was verstrekt, niet meer aan zijn bedoeling voldeed.
De vervalste of gestolen bonkaarten en persoonsbewijzen waren n.l. nodig, daar de Nederlanders die waren ondergedoken, administratief niet meer bestonden en dus niet meer in aanmerking kwamen voor het legaal ontvangen van de benodigde distributiebonnen en officiële papieren. Het bonkaartensysteem werd vereenvoudigd met meer "Algemene bonnen". De zwarte handel zette zich ook na de oorlog voort. Geleidelijk aan gingen meer producten van de bon, koffie tot 14 januari 1952 als laatste. Bedrijven kregen meer grondstoffen, zodat de producten weer langzaam op gang kwamen.
 

Tweede Distributie Stamkaart
 
Op 4 september 1944 werd de Arbeidsdienst ontbonden. De leden werden ondergebracht in de Reicharbeitsdienst en hoofdzakelijk ingezet bij het aanleggen van verdedigingswerken in het noor­den van het land.
In de nacht van 28 op 29 september worden zeventien burgers uit Winschoten uit hun huis gehaald (F. Fröling een avond eer­der), zij werden opgepakt, waarom, hun werd totaal niets medege­deeld.
Waarschijnlijk had de bezetter aan de N.S.B.-ers de vrijheid gegeven om mannen aan te wijzen, die geen waardering toonden voor het streven van de Fuhrer van "Das REICH".
De Winschoters waren S. Kornelis (60), direkteur melkfabriek; H. Dodde (60), direkteur bank; W. Stokroos (59), hotelhouder; H. Kroeze (59), badmeester; R.J. Phaff (59). fabrikant; E.G. Olthof (58), onderwijzer; J. Kloosterhuis (52), kweker; J.R.C. Oosterveld (51), vertegenwoordiger; H. Brouwer (49), bedrijfs­leider winkelbedrijf; T. Vos (47), notaris; H. van der Laan (44), schoenwinkelier; J. Kimm (44), banket en broodbakker; A.C.M. van Kalken (40), boekhouder; J.F. Bosker (44), winke­lier en grossier ijzerwaren; B.J. Roelfsema (32), tabaksfabri­kant; N.G.Th. Dröge (30), fabrikant van matrassen; F. Fröling (30), tandarts en E.H. de Vrieze (21), student.
De meesten van hen werden in een werkkamp op Helgoland te werk gesteld.

 

Vertrek Putjesgravers vanaf Marktplein (foto: Cobie Douma)
 
Extra arbeidsinzet, OT-arbeid, werd er van de Winschoters vanaf 5 oktober 1944 verwacht. De burgemeester riep alle mannen op in de leeftijd van 17 tot 40 jaar.
En wanneer OT (Organisation Todt) mannen nodig had kregen zij een "Vorde­ring-bevel" om zich te melden op een daartoe aange­wezen plaats. De Winschoters werden o.a. ingezet tot het verrichten van graafwerk "Putjes graven".
 
 
Aardappels rooien
 
In het najaar van 1944 moesten alle leerlingen van het voort­gezet onderwijs verplicht aardappels rooien. 's Morgens vroeg was het verzamelen bij het O.G. Station, om daarna, zowel leraren als leerlingen, met Ol Graitje te vertrekken richting Bellingwolde. De tram had zijn beste jaren gehad. Zodat we af en toe, wanneer het baanvak een heuveltje had, met elkaar moesten uitstappen om vervolgens na een kleine wandeling weer in te stappen. Bij café Damhof stapten we uit en daar stond een paard en wagen klaar om ons naar de boer te brengen (o.a. boer Pot, Moorlag, Guigelaar en Arends). Daar aangekomen liepen we naar het land. De boer ging met de aardappelrooimachine de aardappels los maken. Zodat wij ze konden oprapen en in een korf moesten gooien. De boer kwam regelmatig langs om de volle korven te ledigen. In het middaguur aten we het van huis meegenomen brood gezamenlijk op. De terugtocht ging ook weer eerst met paard en wagen en daarna met de tram naar huis. In de tram vlogen de meegejatte aardappels je om de oren en menigeen heeft hierbij een blauwe plek opgelopen. We kregen voor dit aardappelrooien ook geld, het werd door de Heide Maat­schappij uitbetaald. Het was verplicht werk maar we hadden toch wel veel plezier. Bij slecht weer zaten we met het hele stel in de boerenschuur. Medi Tahl had een accordeon en daar­bij werd gezongen;
 
Eerappel ruud'n, 'k mot noar de boer te waark'n
Eerappel ruud'n, 't is om ons volk te staak'n
'K heb ze der nait in stopt, 'k wait nait woar ze binn'n
Hol ze der zulf moar oet, ken ze nait vind'n
 ___________
 
Hoe lang zal het nog duren
hoe lang zal het zijn
dat wij nog moeten rooien
voor de Heide Maatschappij.
 
Mevr. R. Nieborg-Brouwer (Interview 1994/1995)


Dhr. Brouwer
 
Vader stond op een lijst van mensen die t.z.t. opgepakt moes­ten worden.
In de nacht van 28 op 29 sept. 1944 werden we wreed gewekt door gebeuk op de voordeur en geschreeuw. Ik was reeds half wakker door gekraak achter het huis, kennelijk werd toen het huis omsingeld. Alles ging echter zo snel in zijn werk dat je als verstijfd in je bed bleef liggen.
Nadat vader de deur had geopend en gesommeerd werd zich aan te kleden en mee te komen, kwam er ook een Duitse militair mijn slaapkamer binnen. Ik moest uit bed, dat geheel overhoop werd gehaald en moest toen weer gaan liggen.
Ik moet achteraf toegeven dat deze militair verder zeer voor­komend was en mij zelfs gerust probeerde te stellen.
Nadat vader was meegenomen was er natuurlijk algehele paniek in huis. Daar vader geen jas had meegenomen ben ik direct na spertijd met een jas onder de arm naar het politiebureau gegaan, in de hoop daar te horen waar vader was.
Op het politiebureau kreeg ik te horen dat vader reeds was overgebracht naar het politiebureau in Groningen. De volgende dag, of was het nog een dag later, zijn moeder en ik weer met de jas onder de arm naar Groningen gegaan. Gelukkig zaten ze nog op het politiebureau en niet in het Scholtenshuis, zodat nog enig contact mogelijk was. Daar hoorden we ook dat er veel meer Winschoters waren opgehaald.
Na enige tijd in Groningen te hebben gezeten werd deze groep overgebracht naar Delfzijl. We hebben nog getracht in Delfzijl contact te krijgen maar dat is maar ten dele gelukt, alleen op afstand kon even worden gezwaaid.
Hierna is een groot gedeelte van deze groep overgebracht naar Helgoland. Helgoland werd voor mijn vader, naar ik later uit zijn mond heb vernomen, een kwelling.
Ze moesten daar werken in de rotsen en moesten vanuit het strafkamp in het donker daar heen lopen.
Door zijn nachtblindheid kon vader slecht in het donker zien en zo gebeurde het dat hij onderweg regelmatig struikelde en dan door de bewakers weer in het gelid werd geslagen.
Op een gegeven moment werd door de kampleiding gevraagd of er ook schoenmakers onder de gevangenen waren. Dit werd bevesti­gend beantwoord door dhr. v/d Laan (Schoenhandelaar Toren­straat) en iemand uit Onstwedde.
Vader werd door hen middels een por in zijn ribben gemaand ook de vinger op te steken, vanaf dat moment was hij schoenmaker.
In februari of maart 1945 werden de gevangenen overgebracht naar een vliegveld bij Varel (tussen Oldenburg en Wilhelms­ha­fen). Hier bestonden de werkzaamheden uit het dichtmaken van de bomtrechters op de startbanen.
Daar ze op Varel niet meer in een strafkamp zaten, zoals op Helgoland, hadden ze afgesproken, als de tijd er rijp voor was te proberen te vluchten. Samen met de heren v/d Laan en Dröge (Matrassenfabriek aan de Garst) zijn ze uit het kamp ontsnapt.
Via Leer (waar ze bij een zakenrelatie van dhr. Dröge een tijdlang zijn ondergedoken), kwamen ze op 8 april 1945 in Nieuweschans aan. Door bemiddeling van een NS medewerker zijn ze nog diezelfde dag in een remmershuisje van een goederen­trein meegenomen naar Winschoten.
 
Eppie Brouwer (broer van Rika Brouwer) (Interview 1994/1995)
 
 
Verzetsgroepen
 
De voornaamste organisaties die zich met gewapend verzet bezighouden. KP (Knokploegen) en RVV (Raad van Verzet), krij­gen begin september 1944 vanuit Londen opdracht samen met OD (Ordedienst) een nieuwe organisatie te vormen, de Binnenlandse Strijdkrachten (BS), die tot onderdeel van de Koninklijke Landmacht verklaard wordt. Ondanks deze goedbedoelde poging tot unifiëring blijven de oorspronkelijke, organisch gegroeide organisaties zo goed als geheel hun eigen zelfstandig bestaan leiden, de OD zich, zoals voorheen, voornamelijk richtend op wat zij als haar na-oorlogse taken ziet, KP en RVV zich in nog toenemende mate bezighoudend met vele taken die het gewapend verzet vooral ook in de laatste oorlogsmaanden te vervullen had.
 
OD Ordedienst
 
In de zomer van 1940 ontstonden er in verschillende plaatsen in Nederland min of meer gelijktijdig geheime organisaties van Nederlandse militairen, die zich ten doel stelden om tijdens en onmiddellijk na het vertrek van de Duitsers de orde te handhaven. Verschillende van deze groepen werden gebundeld tot een geheel, dat de naam Ordedienst of OD kreeg.
 
In het Noorden van het land werd op initiatief van de lande­lijke OD-leiding in Den Haag een afdeling opgericht.
Provincie Groningen in een achttal districten:
1 Omgeving Groningen, 2 en 3 zuidelijk en noordelijk Wester­kwartier, 4 Marne, 5 Hunsingo, 6 Fivelingo, 7 Oldambt en 8 Veenkolonien.
Men stelde o.a. als voorwaarde dat er geen lijsten met namen zouden worden aangelegd.
 
In 1943 bestond de gewestelijke staf van de OD in provincie Groningen, met als commandant Van Til en J.R. Dijksterhuis als Chef-staf uit een groot aantal onderafdelingen, waaronder de sectie operaties, bewapening, inlichtingen, internering, geneeskundige dienst, vervoer en genie.
Wiersma was destijds district Commandant van het Oldambt.
In Winschoten werd dr. J.H. Hommes, algemeen bekend als chi­rurg van het St. Lucas ziekenhuis plaatselijk Commandant van de OD.
 

Dr. Hommes in zijn werkkamer
Eind 1944 werden op div. plaatsen OD-ers gearresteerd, dit was voor dr. H.J. Hommes het moment om uit Winschoten te vertrek­ken, hij verbleef tot 15 april 1945 op verschillende geheime adressen.
De Winschoters drs. Du Croix, A. Jansen (stationschef van OG), Franz du Pre (kelner bij Dommering), Ant Wouda (gepensioneerd) en W. Dresselhuis (winkelier) werden ook door de Duitsers gearresteerd.
Verraden door Hoeska, het is onvergeeflijk hoe men in deze kring een buitenstaande introduceerde. Hij noemde zich een Amsterdammer, pronkte met "Vrij Nederland".
Hoeska, was een zekere Carel Ludwig Huschka, die op ruim 30-jarige leeftijd ons land onveilig maakte, hij trad op als de verrader van het Nederlandse verzet.
De vijf Winschoters verlo­ren het leven na hun deportatie naar het concentratiekamp en een ellendig verblijf daar.
Tevens werd Jan Emmes Robertus (geb. 22.12.20) zoon van de bekende handelaar Adolf Robertus opgepakt, gezien zijn relatie met het gezin Du Croix. Hij kwam in een concentratiekamp en overleed te Rothenburg op 14 mei 1945.
 
 
Herinneringen aan mijn vader - Dr. J.H. Hommes.
 
Veel van hetgeen hieronder u meegedeeld wordt is al bekend uit de verhalen en artikelen over Winschoten in oorlogstijd.
Ik zal hier nog iets aan toevoegen.
Dat mijn vader een sociaal bewogen mens was, is steeds door zijn gedrag duidelijk herkenbaar geworden.
Een echte "dokter" was hij en dat wist hij zichzelf steeds voor te houden; begaan met het wel en wee van de medemens, zoals men dat gewoonlijk uitdrukt. Hij hielp en stond naar vermogen bij. De dokter in mijn vader ging voor alles!!
Dat Winschoten het oorlogsgeweld niet bespaard zou worden, was ons gezin tevoren bekend. Mijn vader had zijn positie gewogen en bepaald. Hij zou niet passief aan de kant blijven staan.
Op 10 mei 1940 vertelde hij ons (het hele gezin) dat het "mis" was en dat de Duitsers ons overvallen hadden en dat zij dus nu onze vijand waren.
Een nieuw begrip waaraan wij snel moesten wennen.
Typerend is dat op de 10de mei - de eerste oorlogsdag - er al een logeergast zijn entree deed - de heer Suikerberg - van "Balletje-Berg" - Deze aardige man kon n.l. zijn woonplaats in het westen niet meer bereiken en dus was hij onze gast - heel vanzelfsprekend!
Joodse inwoners van Winschoten behoren bij ons Winschoters.
Zij maken integraal deel uit van de gemeenschap en zo hadden wij thuis verscheidene joodse vrienden en kennissen.
Onnodig te zeggen dat vrij snel hulp in deze richting gewenst en nodig bleek.
In contact met de "vijand" bleek mijn vader steeds in staat het gemeenschappelijke, menselijke te zien.
Hij was er voortdurend naar op zoek. Hij heeft mij daarin ook duidelijk weten te begeleiden als zijn zoon. Ik heb dat erva­ren als een sterke kant van zijn warme persoonlijkheid. Hij was geen man die haatdragend kon zijn.
Er gebeurde veel in oorlogstijd en zwijgzaamheid was een vanzelfsprekend motto waarmee wij leefden.
Je kreeg een vraag en voldeed daaraan.
Ik weet dat vader zich bezorgd maakte over de mensen van zijn OD-groep (orde dienst).
Hij moest soms hard zijn in optreden en hij "speelde" dat maar dat strookte niet met zijn ware aard.
Denkend aan de oorlogstijd passeren heel nare en ook goede herinneringen de revue.
Het is typerend dat een ieder zijn eigen verhaal kent over de oorlog, maar daar weinig mededeelzaam over pleegt te zijn. Zo is het ook in mijn ouderlijk gezin vergaan - ieder draagt zijn eigen herinnering met zich mee.
Van belang lijkt mij u te vertellen dat Dr. J.H. Hommes - naar mijn idee - zich een goede burger van de stad Winschoten heeft weten te tonen en zijn zoon is daar best trots op!
 
Haarlem 5 mei 1994
W.R.W. Hommes.
 
 
Stroomlevering
 
Op 7 december 1944 om tien uur in de morgen hield de stroomle­vering op, in alle wijken waar niet toevallig een maalderij of een Duitse instantie huisde. Daar moest de stroom in ieder huis afzonderlijk worden afgesneden.
 
 
St. Lucas ziekenhuis en dr. J.H. Hom­mes
 
Dr. J.H. Hommes was directeur van het St. Lucas ziekenhuis en tijdens de bezettingsjaren plaatselijk commandant van de OD.
Door zijn werk in het verzet werd hij in juni 1944 gedwongen onder te duiken. Zijn praktijk werd tot het eind van de oorlog waargenomen door dr. J. van Coevorden.
Hij heeft veel gedaan voor de onderduikers en de Joodse bevol­king. Vaak zijn eigen leven en dat van zijn gezin hierbij op het spel gezet. Er waren altijd wel wat joodse patiënten in het ziekenhuis, die in feite wachtten op een onder­duikadres, wat niet zo gemakkelijk was. Het is gebeurd dat een aantal van deze mensen 's morgens om vijf uur werden opge­haald door de Duitsers en in grote vrachtwagens werden gesme­ten en afge­voerd. De Duitsers waren zeer brutaal, maar Dr. Hommes wist heel goed de Duitsers buiten de operatiezaal te houden.
 
Mevr. A. de Wens (zuster Adilia) (Interview 1994/1995)
 
 
 
Nieuwe Winschoter Courant
 
 
Nieuwe Winschoter Courant van zaterdag 20 mei 1944
 
Thans tot 21 uur op straat
 
Bekendmaking; dat het uur, waarop niemand zich meer op straat mag bevinden, thans gesteld is op 21 uur, terwijl de sluitingsuur voor café en andere openbare lokalen en inrichtingen is bepaald op 20 uur
 
 
Commandant luchtbeschermingsdienst
 
Door de burgemeester is benoemd tot commandant van de luchtbeschermingsdienst in deze gemeente de heer K.T. v.d. Hoff, kapitein van politie.
 
 
Beheer van “Domeinen” naar Groningen
 
Met ingang van 1 oktober a.s. zal van het kantoor Winschoten der Registratie en Domeinen het beheer van Domeinen worden afgesplitst en worden ondergebracht naar Groningen, het kantoor zal vanaf die datum worden aangeduid als kantoor Winschoten der Registratie en Successie. Te Groningen wordt een “Inspectie de Domeinen” ingesteld (ook te Leeuwarden en Zwolle) omvattende het domeinbeheer over de provincie Groningen en een deel van Drenthe. Voor Winschoten betekent deze maatregel geen ingrijpende verandering en geen vertrek van personeel. Domeinen (staateigendommen) zoals postkantoor, rechtsgebouw enz. zijn hier niet veel.
 
 
Nieuwe Winschoter Courant van dinsdag 15 augustus 1944
 
Examen brevet voor textielhandel
Voor bovengenoemd brevet, slaagden vorige week te Amsterdam de dames T. Dreijer, G. Steenhuis en de heer J.E. Nederhoed.
 
 
Petroleum voor kookdoeleinden
 
Van 15 augustus tot 2 september 1944 geeft elk de bonnen “30” van de bonkaart U 403 voor kookdoeleinden recht op het kopen van een liter petroleum.
 
 
Nieuwe Winschoter Courant van zaterdag 4 november 1944
 
Drastische beperking op het
elektriciteitsverbruik in woonhuizen
 
Hoewel de stroomlevering aan een groot aantal industrieën, winkels, kantoren enz. reeds is gestaakt, en de rantsoenen voor verlichting en huishoudelijke doeleinden in woonhuizen reeds verlaagd zijn tot op 30% van het normaal verbruik, is de hiermede bereikte kolenbesparing zeer onvoldoende gebleken.
In verband hiermede zullen met ingang van zaterdag 4 november 1944 de rantsoenen voor verlichting en huishoudelijke doeleinden in woonhuizen tot op 15% van het normaal verbruik verlaagd worden. Een verdere verlaging ligt niet in de bedoeling.
Het gebruik van elektrische apparaten zoals strijkijzers, stofzuigers, kookplaatjes enz. is VERBODEN.

Op naleving van deze bepalingen zal de strengste controle uigeoefend worden, door direct ingaande meteropneming over verbruiksperioden van slecht enkele dagen. Bij overschrijding van het rantsoen zal onmiddellijk tot AFSLUITING van de elektriciteit toevoer VOOR DE DUUR VAN DE GEHELE WINTERPERIODE overgegaan worden. Reclames omtrent rantsoenoverschrijding kunnen niet in behandeling genomen worden.
 
Dir. N.V. Mij tot Aanl. En Expl. Van Laagspanningsnetten Groningen
 

 

Vakschool voor Meisjes
 
VAKSCHOOL VOOR MEISJES
 
In ontvangst nemen van AARDAPPELROOIENGELD:
Voor de Winschoters op woensdag 8 november ’s morgens van 9 t/m 11; voor niet-Winschoters donderdag 9 en vrijdag 10 november ’s morgens van 9 t/m 11 uur aan de school.
 
De wnd.-Directrice J. Corbet
 
 
Nieuwe Winschoter Courant van dinsdag 7 november 1944
 
Gas alleen ’s middags
 
Vanaf heden zal door de gasfabriek nog uitsluitend gas worden verstrekt van 11 t/m 12.30 uur.
 
 
Elektriciteit 8 KWh per maand
 
De bekendmaking van de dir. Der N.V. Mij tot Expl. Van Laagspanningsnetten in ons vorige nr. is nadien nog iets gewijzigd. Thans blijkt dat men in woonhuizen 15% stroom van vroeger, met een minimum van 3 kilowattuur per maand mag verbruiken.
 
 
De Allerheiligenmarkt
 
De tijdsomstandigheden hebben deze keer wel heel nadrukkelijk haar stempel op de Allerheiligenmarkt gelegd. Aanvoer van vee was er in het geheel niet, terwijl kraampjes en tenten ook totaal ontbraken. Op deze eerste “drukke” Novembermarkt was het gisteren nog slapper en stiller dan op een doodgewone marktdag.
 
 
Nieuwe Winschoter Courant van donderdag 9 november 1944
 
Varken uit de kelder gestolen
 
De familie K.P. te St. Vitusholt is wel zeer ernstig gedupeerd. Een paar weken geleden was het varken geslacht. Een gebeurtenis van belang in de tegenwoordige tijd. Hoeveel moeite en zorg kost het om een varkentje op gewicht te krijgen, met spanning wordt het groeiproces gevolgd, tot eindelijk de grote dag is aangebroken en het vlees- en spekproduct wordt geslacht. Zo ging het ook bij de familie P. Echter een deze nachten hebben onbekenden zich door het stuk slaan van een raampje toegang verschaft tot de kelder waar het varken stond ingezout.
De volgende morgen constateerden de bewoners tot hun ontsteltenis, dat al het vlees en spek waren verdwenen. Aangifte is gedaan bij de politie.
 
 
Nieuwe Winschoter Courant van dinsdag 14 november 1944
 
Vernielingen in de bossen
 
Aan het feit, dat thans van overheidswege in de bossen hier en daar gekapt wordt ten behoeve van de brandstofvoorziening, schijnen diverse ingezetenen een soort vrijbrief te ontlenen, om op eigen gelegenheid ook aan het kappen en zagen te gaan. Niet alleen de jeugd maar ook de ouderen maken zich daaraan schuldig. Het spreekt vanzelf dat hier maar het eerste het beste geboomte wordt genomen, dat in de weg komt, en niet deskundig wordt uitgezocht, wat al of niet weg kan. De op deze wijze plaats vindende vernielingen hebben, naar men ons mededeelt, reeds grote afmetingen aangenomen, vooral in het Maintebosch, dat als het zo doorgaat, met ondergang wordt bedreigd. Het is te hopen, dat de vernielers tot inkeer komen en hun vernielingen zullen staken. Of zouden ze eerst een behoorlijke boete moeten hebben, om het clandestiene houthakkersbedrijf vaarwel te zeggen?
 
 
Nederlandse jongens en meisjes, Europa roept U
 
Ook Nederlandse jongens en meisjes kunnen zich nuttig maken in de strijd voor onze beschaving en cultuur. Bij de luchtmacht en marine is de gelegenheid voor onze Nederlandse jongens van 15-21 jaar en meisjes tot 25 jaar geopend om zich te melden als helpers en helpsters bij de berichtendienst, de telefoon- en schijnwerpersafdeling.
Jullie krijgen mooie uniformen, zowel boven- als onderkleding, goede verzorging en goed salaris en zijn met de Duitse makkers gelijkgesteld. De opleiding duurt drie weken, jaarlijks twee weken verlof.

Aanmeldingen vanaf heden ook bij de Wehrmachtkommandantur
Winschoten, Liefkensstraat 3.
 
 
Nieuwe Winschoter Courant van zaterdag 18 november 1944
 
Boompjes gestolen.
 
Vermoedelijk door personen die zonder brandstof zaten, is aan de Vosseweg een tiental boompjes gestolen. Door de politie wordt een onderzoek ingesteld. Wij willen er ter waarschuwing op wijzen, dat op deze diefstallen zware straffen zijn gesteld. In de laatste tijd gebeurt het herhaaldelijk dat in de stad houten hekjes verdwijnen. Deze worden blijkbaar ‘s avonds en passant uitgelicht en meegenomen. De eigenaars komen dan de volgende morgen tot de ontdekking, dat hun hekje verdwenen is. Het is misschien veiliger de dieven voor te zijn en de hekjes tot betere tijden op te bergen.
 
 
Eerste collecte Winter–Hulpseizoen 1944-1945
 
Zaterdag 25 november a.s. wordt de eerste collecte voor de Winterhulp in het seizoen gehouden. Volksgenoten! Toont thans op juiste wijze dat ge in deze harde en moeite volle tijden hart voor elkaar hebt, en dat ge bereid zijt de lasten van onze dagen, die voor velen zwaarder zijn dan voor U, mede te helpen verlichten. Toont dit niet alleen door Uw gave, maar voor alles door Uw inzetbereidheid. Zet mede uw schouders onder het lot van uw Volk en meldt U als collectant /  collectrice voor de Winterhulp collecte op zaterdag 25 november aan het Plaatselijk Kantoor N.V.D., Bosstraat 23 te Winschoten, bij de Buurtschaphoofden of bij de medewerkers van de Nederlandse Volksdienst.
 
 
Nieuwe Winschoter Courant van dinsdag 12 december 1944
 
Rijwieldiefstal opgehelderd
 
Verleden woensdag werd dokter Wiebols zijn fiets gestolen, die hij voor apotheek Talsma had neergezet. Het is in de regel een moeilijke opgave, om een rijwieldiefstal op te lossen, daar de aanknopingspunten voor het onderzoek meestal gering zijn. De recherche is er evenwel in geslaagd in enkele dagen deze diefstal tot klaarheid te brengen.
 
 
Nieuwe Winschoter Courant van dinsdag 19 december 1944
 
Door de duisternis te water geraakt
 
De intense duisternis heeft vorige week enige ingezetenen parten gespeeld. Tegenover de Volharding geraakte zekere M, wonende op het Poelken, door de duisternis misleid in het Winschoterdiep. Gelukkig passeerde juist iemand die de drenkeling de reddende hand toe kon steken. Het ongeval liep dus met een nat pak af. Verder geraakte bij de Schönfeldsingel Willy Chang, Winschotens enige Chineesje te water. Ook hij kon worden gered, zodat hij er met een koud bad af kwam.


Sluiting scholen
 
Naar wij vernemen zijn in verband met de brandstoffenschaarste de H.B.S., het Gymnasium en de Ulo-school met ingang van gisteren tot 1 februari a.s. gesloten
 
 
Nieuwe Winschoter Courant van donderdag 21 december 1944
 
De bossen gesloten
 
De burgemeester heeft het wenselijk geoordeeld het betreden van het wandelbos en Maintebosch aan onbevoegden te verbieden. Zoals bekend werd er steeds meer hout ontvreemd.


 

Noorderstraat 14
 
Beschikbaarstelling huisbrand
 
De burgemeester brengt ter kennis van de ingezetenen, dat distributievrije brandstof beschikbaar zal worden gesteld voor gezinnen, die thans over generlei brandstof beschikken. Strenge controle zal hiernaar worden ingesteld. Zij die menen daarvoor in aanmerking te komen kunnen zich hiervoor melden op donderdag voormiddag, vrijdag de gehele dag en zaterdag voormiddag aan het Bureau voor Sociale Zaken, Noorderstraat 14. kantooruren 9-12 en 11/2-4 uur. Stamkaart van het gezinshoofd en de brandstoffenkaart T425 moeten worden medegebracht
 
 
Ned. Hervormde Kerk
 
Voor de goede gang van zaken wordt er op attent gemaakt dat de kerkdienst een ”onverkorte” dienst kan zijn, zodat deze weer om half tien begint. Dat op zondag 24 december geen dienst zal zijn vindt zijn oorzaak in bijzondere tijdsomstandigheden.
 
 
Nieuwe Winschoter Courant van zaterdag 23 december 1944
 
Brandstof voor een duizendtal gezinnen
 
Gedurende de Kerstdagen en een paar week daarna zal een duizendtal gezinnen, dat zonder brandstof was, niet in de kou behoeven te zitten. Van gemeentewege wordt aan die gezinnen, die zich donderdag en gisteren hebben kunnen opgeven, een partij hout, turf en cokesgries verstrekt. Voor onvermogenden gratis en voor anderen tegen kleine vergoeding.
Velen zijn daarmee dus gedurende de Kerstdagen klaar en hoeven zich dus wat de verwarming betreft, geen zorgen te maken.
 
 
 
Archief:
 
B.H. Schipper
Bronvermelding:
 
Nieuwe Winschoter Courant
Winschoten 1940-1945 – Dr. T. Potjewijd
Laatst aangepast op woensdag, 24 februari 2010 21:35
 
 
Geplaatst in Oud Winschoten

Halfjaarlijks tijdschrift over de geschiedenis van Winschoten – Jaargang 11 / 2008 / deel 21
 
 
Gebeurtenissen in het tweede half jaar van 1943:
 
Donderdag 1 juli 1943
 
De kerk roept U

In de Ned. Herv. Kerk werd donderdagavond een bijzondere samenkomst gehouden voor hen, die het kerk gaan niet meer gewoon zijn. Deze bijeenkomst was belegd door de kerkenraad van de Ned. Herv. Gemeente en het bestuur van de Kapel, in het kader van een actie, die in deze omgeving wordt gevoerd tot het wekken van meer belangstelling voor de kerk.
Het grote kerkgebouw was vrijwel geheel bezet. De bijeenkomst werd ingeleid door Ds. M. van Leeuwen, die na het uitspreken van het votum, gezamenlijk gezang, in gebed voorging. Als sprekers traden op ds. J. Arthur Mulder van Meeden en ds. B.J. Ader van Nieuw-Beerta, die de betekenis van de kerk in deze tijd belichtten. Het slotwoord werd gesproken door ds. F. Siega.
 
 
Zaterdag 3 juli 1943
 
Bedrijfssport

Ook in Winschoten is onder leiding van het Ned. Arbeidsfront een begin gemaakt met het beoefenen van sport in bedrijfsverband. De eerste bedrijfssport gemeenschappen zijn tot stand gekomen bij de Noord Ned. Machinefabriek en de Stoomwasserij Heddema. Met andere bedrijven zijn nog onderhandelingen gaande.
 

 
 
Donderdag 22 juli 1943
 
Bosconcert Winschoter Harmonie Orkest

Gisteravond gaf het Winschoter Harmonie Orkest onder leiding van de heer M.J. Cerfontaine zijn eerste concert in het wandelbos. De publieke belangstelling was groot. Het orkest bracht op uistekende wijze een aantal nummers ten gehore, waarnaar door de honderden met aandacht werd geluisterd.
 
 

Zaterdag 21 augustus 1943
 
Onderduikers gehuisvest

In een bijzondere zitting van het Duitsche Landesgericht, welke donderdag te Groningen werd gehouden, stonden negen landbouwers uit deze provincie terecht waaronder de landbouwer Albert K. te Winschoten. Omdat zij jongelui die zich moesten melden voor tewerkstelling in Duitsland en die zich daaraan trachtten te onttrekken door onder te duiken, hadden begunstigd door hen onderdak te verlenen. Vrijwel alle verdachten beweerden, dat zij de jongelui in dienst hadden genomen omdat er zoveel bijzonder werk lag te wachten en er gebrek aan arbeidskrachten bestond. De Staatsanwalt wees er op, dat de verdachten zich hadden schuldig gemaakt aan overtreding van verschillende verordeningen van de bezettende macht. Tegen alle verdachten werden gevangenisstraffen van 3 tot 7 maanden en geldboetes van fl. 100 tot fl. 300 geëist. Tegen Albert K. luidde de eis 7 maanden gevangenis plus fl. 300 boete subs. 1 maand gevangenis. De Staasanwalt verklaarde er geen bezwaar tegen te hebben, dat de verdachten uit de voorlopige hechtenis werden ontslagen, zulks in verband met de drukke werkzaamheden in de landbouw. De President ontsloeg allen uit de voorlopige hechtenis en bepaalde de uitspraak van het vonnis op heden, zaterdagmorgen. 
 
 
Donderdag 9 september 1943
 
W.V.V. en BATO

Besprekingen die sinds enige tijd werden gevoerd tussen bestuursleden van W.V.V en van Bato om te komen tot een betere verstandhouding tussen deze beide oude sportverenigingen, hebben er toe geleid, dat ook de vraag of een fusie tussen de beide clubs wenselijk en noodzakelijk is, in het geding is gekomen. Dinsdagavond is tussen de gecombineerde besturen een vergadering gehouden, waarin wel is gebleken, dat momenteel van een fusie weinig terecht zal kunnen komen. Over enkele punten konden de besturen het niet eens worden, afgescheiden van de vraag of de leden er voor zouden voelen. Er is tenslotte een commissie benoemd bestaande uit 3 bestuursleden van Bato en drie W.V.V.-ers die de zaak nog eens onder ogen zal zien. Als dit kan leiden tot een inderdaad goede verstandhouding tussen de beide clubs en samenwerking waar dit in het belang van het Winschoter sportleven wenselijk is, dan is er reeds veel gewonnen. Waar de feitelijke fusieplannen momenteel van de baan zijn zullen we een oordeel over het voor en tegen hiervan voorlopig voor ons houden.
 
 
Dinsdag 14 september 1943
 
Ontslag Egmond als ambtenaar van de burgerlijke stand

Commissaris en bestuursraden van de Provincie Groningen hebben uitspraak gedaan op het bezwaarschrift van de ontslagen secretaris van de gemeente Winschoten de heer J. Egmond tegen het besluit van de burgemeester van de gemeente Winschoten waarbij hem ongevraagd ontslag is verleend als ambtenaar van de burgerlijke stand. Het bezwaarschrift is ongegrond verklaard zodat het ontslag gehandhaafd blijft.
 
 
Zaterdag 18 september 1943
 
Bato jubileert

Zestig jaar geleden op 18 september 1883 kwam op initiatief van de heer J. Jansonius, toen onderwijzer, een groepje jongelui samen in Café Tivoli waar werd besloten een gymnastiekvereniging op te richten die de naam Bato kreeg. De heer Jansonius werd voorzitter en directeur, onder de medeoprichters behoorden de heren J. Koopmans en Spitzen, beter bekend als Geert Teis Pzn., de bekende Groningse dichter. Over de eerste jaren van Bato’s bestaan is niet veel bekend. Wel weet men dat er uitvoeringen werden gegeven en dat het ledental niet groot was. Ook is bekend dat de heer Jansonius omstreeks 1892 werd opgevolgd door de heer Edelman. Dat duurde echter maar een paar jaar, toen kwam de heer Jansonius terug. In de eerste jaren werden de lessen gegeven in Tivoli, later in de gymnastiekschool van de H.B.S. maar ook nog weer enkele jaren in Hotel Vrijheid.


De heer J. Jansonius

Tot de oorlog van 1914-1918 trad Bato naar buiten op met haar uitvoeringen en een enkele maal met demonstraties in omliggende plaatsen, terwijl ook een tournee naar Luxemburg tot de hoogtepunten behoorde. De grote bloei kwam langzaam maar zeker na de vorige oorlog. Directeur werd de heer G.D.A. Wieringa en het ledental nam snel toe. Vooral de dames afdeling steeg in ledental en Bato bracht in die tijd uitstekende turners voort als Richte van Zweden, Tammo Veenstra, Kasper Smit en dan natuurlijk de onverwoestbare Hendrik van Tholen.
Na het vertrek van de heer Wieringa was de heer Weeke een paar jaar directeur , om daarna te worden opgevolgd door Tom Postma, die de grondslag legde voor de latere grote bloei van de vereniging. Onder zijn leiding werd o.a. bij het 40-jarig bestaan een zeldzaam mooie uitvoering gegeven en de resultaten bleven niet uit: in 1923 steeg het ledental van 164 naar 304. Er waren inmiddels verschillende voorzitters geweest, Cor Hoekstra, Tammo Veenstra en daarna de heer J. Fröling. Toen in 1925 de heer Fröling vertrok ontstond in het bestuur een meningsverschil, dat leidde tot volledig aftreden van het bestuur, het ledental liep achteruit tot 209 in 1929. In dat jaar werd de heer P. Hoekstra directeur en het ledental nam weer toe, zodat het in 1933 bij het vijftigjarig bestaan op 430 stond.
Sindsdien is de groei gebleven, ook nadat de heer Kliphuis, na zich enkele jaren als voorzitter zeer verdienstelijk te hebben gemaakt, zijn taak overdroeg aan de heer Brouwer. De laatste tien jaren zijn haast over rozen gegaan voor Bato. Al is de gymnastiekvereniging de voornaamste, ook de andere afdelingen bloeien: voetbal, handbal, atletiek laten steeds van zich spreken. Men kan gerust zeggen, dat Bato De Sportvereniging van Oostelijk Groningen is. Het jubileum wordt op bescheiden schaal gevierd.
 
 
Donderdag 7 oktober 1943
 
Herziening uitbreidingsplan
 
Het uitbreidingsplan, betreffende de gronden begrensd door de spoorbaan, de weg door het St. Vitusholt, het Winschoterdiep en de grens met de gemeente Scheemda werd in 1937 vastgesteld. Sindsdien zijn verschillende op het plan van invloed zijnde factoren gewijzigd en zijn nieuwe gezichtspunten naar voren gekomen, welke deze herziening wenselijk hebben gemaakt. De gronden, destijds aangekocht van de heer A. Jager in het St. Vitusholt, zouden voor een gedeelte bestemd zijn voor bebouwing in de klasse B (woningen zoals men die b.v. aantreft aan de Schönfeldsingel). Gezinnen die de afstand tot het stadscentrum geen bezwaar vinden en op ruimte en groen zijn gesteld, zullen hier een aantrekkelijke woongelegenheid vinden.
Er is ruimte voor 79 van deze woningen en voor 432 woningen klasse C, eenvoudiger type woningen (b.v. als aan de Burg. Engelkenslaan). Het terrein krijgt verschillende straatverbindingen met de weg door het St. Vitusholt en ook met de Trekweg t.o. de fabriek van de fa. Kuiper en Grezel. In het plan is tevens gerekend op de bouw van een kerk aan de Trekweg en een school ten zuiden van de Acacialaan, terwijl naast het W.V.V.-terrein plaats is voor een verenigingsgebouwtje, een café of restaurant en ten Westen van deze sportvelden een parkeerterrein van bescheiden afmeting is ontworpen.
Het achterste gedeelte van het terrein tussen de spoorbaan en de nieuwe begraafplaats is geheel bestemd voor plantsoenaanleg. Er zal een hertenkamp kunnen worden ingericht voor de Kastanjelaan (Joodse begraafplaats), terwijl in het park flinke vijvers zullen komen, die gelegenheid zullen bieden om te vissen en 's winters voor de beoefening van de ijssport. Verder is in het verlengde van de verkeersweg aan een Rosarium gedacht tegen een achtergrond van zwaar geboomte.
 
 
Dinsdag 19 oktober 1943
 
Zang en Vrienschap

Dameskoor “Zang en Vrienschap” herdenkt haar 10-jarig bestaan onder de bekwame leiding van de heer M.J. Cerfontaine. In verband met de tijdsomstandigheden zal het feit 20 oktober alleen in besloten kring in het repetitielokaal worden gevierd.
 
 
Maandag 1 november 1943
 
De Allerheiligenmarkt

Onder groter belangstelling dan we in verband met de tijdsomstandigheden hadden verwacht hebben we de Allerheiligenmarkt gehad. Er kon niet van een massaal bezoek worden gesproken, zoals dit in vroegere jaren het geval was, toch waren uit de omliggende gemeenten nog vele honderden marktbezoekers gekomen, zodat er op het marktterrein en in de hoofdstraten de gehele dag een levendige, gezellige drukte heerste. De Venne behoefde niet zoals voorgaande jaren voor de markt worden gebruikt.
Alles was nu voorzover het z.g. stalletjesmarkt betreft ondergebracht op het Schönfeldplein, dat hiervoor meer dan voldoende ruimte bood en zonder dat het gewone verkeer behoefde te worden omgelegd. Waren er verleden jaar nog tal van stalletjes en kramen w.o. ook voor allerlei eetwaren, thans was het aantal daarvan al heel gering.
Ondanks dat was er intussen nog heel wat te koop en het waren vooral de z.g. “standwerkers” die verschillende nuttige artikelen met de bekende welbespraaktheid aan de man trachtten te brengen. Verder was er ook weer het rad van avontuur van de Winterhulp en we zagen velen een kansje wagen, terwijl tevens een spreekgestoelte met luidspreker van de N.S.B. ook niet ontbrak. Vanaf het spreekgestoelte voerden sprekers het woord om de talrijke luisterende volksgenoten te spreken van de betekenis en het streven van het nationaal socialisme. Ter afwisseling van het gesprokene werden muziek en zangplaten gedraaid, waardoor de gezellige sfeer van de Allerheiligenmarkt verhoogd werd.
 
 
Maandag 8 november 1943
 
Luttje Adrillen

De tweede novembermarkt, de Luttje Adrillen, had nog een vrij talrijk bezoek van buiten getrokken, al was dit dan niet zo groot als verleden maandag. Het aspect van de markt was gelijk aan de vorige. Het was druk op het Schönfeldplein en in de straten. Ook waren er weer enige z.g. “standwerkers”met diverse waren, terwijl ook het geluksrad van de Winterhulp en het spreekgestoelte van de N.S.B. niet ontbraken. De sprekers voerden het woord tot velen terwijl de muziek de stemming van de markt verhoogde. Ook nu duurde de drukte voort tot laat in de middag.
Op de veemarkt waren aangevoerd: 101 koeien, 18 vette kalveren, 53 nuchtere kalveren en 46 schapen, alle overgenomen door de N.V.C. tegen regeringsprijzen, 6 koeien voor de vrije markt. Noteringen als vorige week.
  
 
Zaterdag 20 november 1943
 
De heer D.J. ten Cate 50 jaar

Onze stadsgenoot de heer D.J. ten Cate viert vandaag zijn 50ste geboortedag. Hij behoort niet alleen tot de kring van de vooraanstaande zakenleden van Winschoten, maar vervult tevens de belangrijke functie van voorzitter van de “Detex”, de vakgroep van de detailhandelaren in manufacturen enz. Als zodanig verricht hij veel en belangrijke arbeid, welke door zijn vakgenoten zeer gewaardeerd wordt.
 

 De heer D.J. ten Cate

Zaterdag 4 december 1943
 
Tentoonstelling Winschoter Pluimvee- en Konijnenclub

De Winschoter Pluimvee- en Konijnenclub heeft de traditie getrouw weer een nationale tentoonstelling georganiseerd en ondanks de moeilijke tijdsomstandigheden is het haar weer gelukt daarin te slagen. De tentoonstelling mag zich toch in alle opzichten laten zien. Ze wordt gehouden in de garage van de”RIVAM”, die voor deze gelegenheid wat de ruimte en de verlichting betreft volkomen aan dit doel beantwoordt.
De tentoonstelling werd gisteravond in een druk bezochte vergadering van de club officieel door de voorzitter de heer F. Jager geopend. Hij heette bij opening van deze 19de tentoonstelling de aanwezigen hartelijk welkom en sprak er zijn verheuging over uit dat ondanks de vele moeilijkheden, die overwonnen moesten worden, het gelukt was deze tentoonstelling tot stand te brengen. Ruim 500 dieren zijn er tentoongesteld en de expositie geeft te zien dat het aantal konijnenfokkers nog steeds stijgende is.
 
 
Dinsdag 28 december 1943
 
Cabaret-Revue Harry Dietrich

Onze Winschoter kleinkunstenaar heeft een tournee van enkele maanden door vrijwel geheel Nederland gemaakt en vooral in het zuiden des lands veel succes gehad met zijn cabaret-revue ”Als je maar Lol hebt”. Na zijn terugkeer werd de 100ste voorstelling van de revue op Tweede Kerstavond gegeven in de kleine zaal van Wissemann, die zeer goed bezet was. 
 


Het programma zit goed in elkaar en de veelzijdigheid van Harry Dietrich stelt hem in staat de nodige variatie te brengen. Het eerste deel brengt een conference, goede accordeon-soli van de Jolly’s, liedjes van Harry en van Lies en van beide samen wat nieuwe goocheltrucs. De keuze van de liedjes was goed. “Het Klokje van Zeven”, bracht Harry op verdienstelijke wijze.



Het tweede deel begon met een Volendammer nummer, dat zeer in de smaak viel en eindigde met een revueschetsje dat, al was het niet nieuw, door de komische wijze waarop het gebracht werd, daverend insloeg. Een profeet wordt in eigen land niet geëerd, maar het Winschoter publiek maakt met Harry Dietrich een uitzondering. 

 
Winschoter Courant – Vrijdag 31 december 1943
 
 
 


Archief:
B.H. Schipper
 
Bronvermelding:
Nieuwe Winschoter Courant
Winschoter Courant
Laatst aangepast op woensdag, 24 februari 2010 21:34
 

 

Geplaatst in Oud Winschoten

 

Halfjaarlijks tijdschrift over de geschiedenis van Winschoten – Jaargang 10 / 2008 / deel 20  

 

Gebeurtenissen in het eerste half jaar van 1943:

 

Dinsdag 5 januari 1943

De Winschoter Courant verschijnt tweemaal per week.

Bericht van het Persgilde der Nederlandse Kultuurkamer; in verband met nog verdere beperking van de papiertoewijzing mogen alle 3 maal wekelijks verschijnende bladen na 4 januari, slechts 2 maal per week verschijnen en wel 1 maal met 2 pagina’s en 1 maal met 4 pagina’s. De Winschoter Courant en de Nieuwe Winschoter Courant zullen vanaf heden beide verschijnen op dinsdag en vrijdag. 

 

 

Arbeidsdienst.

 

Winschoter K. Wierenga (toen werkzaam als machine-bankwerker bij Gembo) kreeg een oproep tot verplichte tewerkstelling in Stendall. Tot januari 1943 had hij het nog gered, maar toen was het dan zover. Op de morgen van 5 januari 1943 werd hij door zijn familie uitgezwaaid op weg naar Stendall, niet eens wetend waar het precies lag. In de zelfde trein zat op weg naar zijn werk bij de Duitse Bundesbahn in Oldenburg,  Gerrit Hensen (ook verplicht). Deze raadde hem aan gelijk met hem in Oldenburg aan de andere (niet bewaakte) kant van het perron uit te stappen. Gerrit Hensen nam hem mee naar het verblijfsgebouw van de andere tewerkgestelden en tot vreugde van dhr. Wierenga ontdekte hij daar twee zwagers van hem en nog andere Winschoters, die hij goed kende. Tijdens zijn verplichte tewerkstelling bij de Duitse Bundesbahn werden ze door de geallieerden zes keer beschoten, waarvan het een keer goed raak was, met als gevolg dat hij 5 maanden in een ziekenhuis en een maand in een Kurhaus werd opgenomen. Begin '45 werd de toestand door beschietingen onhoudbaar en hij is toen met een collega, halfzittend / halfliggend, onder een treinstel naar Nieuweschans gevlucht en vandaar 's nachts naar Winschoten gelopen. Tot aan de bevrijding van Winschoten 15 april heeft hij ondergedoken gezeten bij zijn zuster.

 

K. Wierenga (interview 1994/1995)

 

 

 

 

Duitse garnizoen in Winschoten:

 

In 1943 kreeg Winschoten een garnizoen, de commandant was de kapitein Pitsch. Hij had behoefte aan een garnizoenbureau en vorderde het huis van notaris Vos aan de Langestraat hoek Gaslaan. Zijn krijgsmacht werd ondergebracht in de Johan Modastraat die met slagbomen werd afgesloten. Gevorderd werden vier huizen en schoolgebouwen waarvan in de eerste plaats de Hogere Burger School. De leerlingen van de H.B.S. gingen in september 1944 naar de basisschool aan het Omsnijdingskanaal, nu Mr. D.U. Stikkerlaan.

 

 

Vrijdag 5 februari 1943

Joden mogen geen verzoekschriften meer richten aan de Duitse autoriteiten, maar dienen dit uitsluitend te doen aan de Joodsche Raad.

 

 

In maart 1943 werd de klok van de Winschoter Toren door de bezetter gevorderd.

Ten behoeve van de Duitse oorlogsindustrie vorderden de Duitsers veel goederen en producten uit de bezette landen. Nederland werd grondiger leeggeplunderd dan andere landen in een vergelijkbare positie. Met het oog op de wapenindustrie hadden de Duitsers vooral veel belangstelling voor metalen voorwerpen variërend van melkbussen tot complete inventarissen van fabrieken. Tot grote woede van kerkelijk Nederland werden vanaf tussen oktober 1942 en september 1943 zelfs de klokken uit kerktorens gehaald om te worden omgesmolten.

 

 

Zaterdag 3 april 1943

 

60ste BATO-Uitvoering

In het najaar van 1883 werd de Gymnastiek-vereniging Bato opgericht door de heer J. Jansonius, die ook gedurende een reeks van jaren directeur is geweest. Het spreekt vanzelf dat Bato het zeer op prijs heeft gesteld dat de heer Jansonius op 82-jarige leeftijd uit Groningen kon overkomen de 60-ste uitvoering bij te wonen.

 

  

Bato bestuur 1943 (foto archief B.H. Schipper)

 

V.l.n.r.:

Staand:    J. Stokroos, K. Jager, S. Hoekstra, P. Hoekstra, H. Toren, E. Smit en A. Zweep.

Zittend:   Jantje Hemmen, A. Brouwer, H. Meijer en Annie Meijer.

Zaterdag 10 april 1943

Joden mogen niet langer verblijven in de provincies Friesland, Groningen, Drente, Overijssel, Gelderland, Limburg, Noord-Brabant en Zeeland.

 

 

Dinsdag 20 april 1943

Hitler 54 jaar

Herdenking verjaardag van de Fuehrer.

Ter gelegenheid van de verjaardag van de Fuehrer worden in vele plaatsen in ons land vergaderingen gehouden waarin een Duitse en een Nederlandse spreker optreden. In Wissemann wordt om 19.30 uur vergadering gehouden waar de heren Fick en J.G. Jans zullen spreken.

 

 

Vrijdag 23 april 1943

De Nederlandse provincies worden 'Judenrein' verklaard.

 

 

Nederlandse leger in krijgsgevangenschap.

Op 29 april 1943 wordt het Nederlandse volk overvallen door de uitvoering van het voorstel van Himmler aan Hitler. Generaal Christiansen maakt bekend dat het hele voormalige Nederlandse leger in krijgsgevangenschap zal worden weggevoerd.

Deze maatregel riep zoveel weerstand op dat overal in het land op vrijdag 30 april stakingen uitbraken.

Maar de Duitsers, eerst verrast en onthutst, slaan snel terug. Het politiestandrecht wordt afgekondigd, waarbij, in een verkorte rechtprocedure, in het algemeen slechts doodstraffen zullen worden uitgesproken tegen de overtreders van de eronder vallende bepalingen. Maar: "doorstaken", luidt het parool. Doorstaken, ondanks het ingrijpen van Duitse politietroepen, ondanks de terreurmaatregelen, ondanks dat de speciale rechtbanken van de standrechtbepalingen overal in het land zitting houden. Lang kon het niet duren. Al op 1 mei gaat de staking verlopen, murw geslagen als men is door fusieleringen en schietpartijen door de Duitsers. Alleen op het platteland duurt het nog wat langer voor de arbeiders hun werk hervatten. In Nederland vielen totaal 175 slachtoffers.

 

 

Vrijdag 7 mei 1943

Alle mannen van 18 tot 35 jaar moeten zich met het oog op de Arbeidsinzet aanmelden bij de gewestelijke arbeidsbureaus.

 

 

Radiotoestellen.

Op zaterdag 13 mei 1943 werden alle radiotoestellen verbeurd verklaard. Het moest de Nederlanders immers onmogelijk gemaakt worden te luisteren naar "de ophitsers" van de BBC en Radio Oranje. Het luisteren naar buitenlandse zenders was al drie jaar lang verboden. En na de invoering van het luistergeld waren alle radiotoestellen immers geregistreerd. De ingeleverde toestellen verdwenen voor een groot deel naar Duitsland, de rest bleef opgeslagen in Nederland. Maar vele toestellen werden ondanks de strenge bedreigingen, niet ingeleverd.

 

 

Zaterdag 15 mei 1943

Gemengd gehuwde joden krijgen de keus tussen deportatie of sterilisatie.

 

 

 

 Dinsdag 18 mei 1943

Benoeming gemeentesecretaris.

Tot secretaris van de gemeente Winschoten is benoemd de heer P. Groenewold, commies 1ste klasse, hoofd van de afd. financiën. De heer Groenewold is geboren te Nieuwe Pekela.

 

  

 

Woensdag 19 mei 1943

Kerkelijk protest tegen het steriliseren van gemengd-gehuwde joden.

 

 

 

  

Verplichting tot aanmelding voor de Arbeidsinzet.

 

Belangrijke aanwijzing voor de verordening inzake de aanmeldingsplicht.

 

Woensdag 19 mei 1943 moeten alle mannen, geboren in de maanden juli en augustus van het jaar 1921 zich op het bevoegde arbeidsbureau, resp. het bevoegde bijkantoor van 9 tot 17 uur persoonlijk aanmelden, waarbij zij het ingevulde aanmeldingsformulier en de andere identiteitspapieren en gegevens moeten meenemen. Op donderdag 20 mei 1943 geldt dit voor de mannen die in de maanden september en oktober 1921 geboren zijn. De distributie stamkaart moet meegebracht worden. De werkgevers zijn verplicht de tot aanmelding verplichte personen gedurende de tijd  die zij hiervoor nodig hebben van werk vrij te stellen en het salaris resp. loon door te betalen, Aanmeldingsplichtigen en werkgevers maken zich strafbaar wanneer zij handelen in strijd met de bepalingen van de verordening of trachten deze te ontduiken.

 

 

Dinsdag 8 juni 1943

 

Bekendmaking:

 

In mijn bekendmaking van 29 april 1943 heb ik het bevel gegeven dat de leden van de vroegere Nederlandse Weermacht in krijgsgevangenschap teruggebracht moeten worden.

Naar ik verneem is de opvatting verspreid, dat de door mij ter aanmelding opgeroepen personen bij niet-aanmelding in het ergste geval een kleine disciplinaire straf te verwachten hebben.

Dit is een ernstige vergissing. Ik wijs met nadruk op het volgende:

Wie zich niet aanmeldt overtreedt mijn bevel van 29 april 1943 en heeft zich voor de krijgsraad te verantwoorden wegens militaire ongehoorzaamheid, waarop volgens het Duitse militaire strafwetboek de zwaarste straffen staan.

 

                                                                       Der Wehrmachtsbefehlshaber in den Niederlanden,

                                                                                   FR. Christiansen,

                                                                                             General der Flieger

 

 

Donderdag 17 juni 1943

 

Officiële Publicatie - Gemeente Winschoten

 

Bekendmaking:

Nr. 32. De Burgemeester van Winschoten, de taak van de raad van de gemeente waarnemend, maakt bekend, dat door hem bij besluit van heden nr. 88 gunstig is beschikt op het verzoek d.d. 24 mei 1943 van het bestuur van de vereniging voor schoolonderwijs op gereformeerde grondslag te Winschoten om ingevolge artikel 72 van de Lager Onderwijswet 1920 de voor de aanschaffing van nieuwe Duitse leerboeken (nodig voor de invoering van het vak Duits in het 7de leerjaar) benodigde gelden beschikbaar te stellen.

Binnen 30 vrije dagen, te rekenen van heden af, kan iedere ingezetene daarvan bij de Commissaris van de Provincie in beroep komen.

 

 

                                                                         Winschoten 17 juni 1943.

                                                                                   De burgemeester voornoemd Drenth

                                                                                             De secretaris P. Groenewold

 

 

Dinsdag 22 juni 1934

 

Radio-Ontvangtoestellen.

Laatste gelegenheid tot inlevering.

De burgemeester van Winschoten maakt bekend, dat op donderdag 24 juni ‘s middags van 14 tot 18 uur alsnog gelegenheid wordt gegeven tot het inleveren van radio-ontvangtoestellen. Uitdrukkelijk wordt er hierbij op gewezen dat leden van het N.A.F. en van de N.V.D. blinden en invaliden hun toestellen wel moeten inleveren. Nalatigen stellen zich bloot aan arrestatie en overbrenging naar het concentratiekamp te Vugt. Er zal niet nogmaals gelegenheid tot inlevering worden gegeven. De inlevering moet plaats hebben op de Hoogklei in het perceel eerder bewoond door de heer Nijstad.

 

 

                                                                         Winschoten 21 juni 1943

                                                                                   De burgemeester voornoemd.

                                                                                              Drenth

 

 

Archief:

B.H. Schipper

 

Bronvermelding:

Winschoter Courant

Nederland 1940-1945
Laatst aangepast op woensdag, 24 februari 2010 21:34
 


Winschoterarchief.nl, Powered by Joomla! and designed by SiteGround web hosting